भारतीय कुटुंबातील अनधिकृत सल्लागार
त्यांची नेमणूक कोणी केली नाही. त्यांना पगार नाही. तरीही ते चोवीस तास सेवेत असतात. कुटुंब नावाच्या संस्थेतल्या सर्वात निष्ठावान कर्मचाऱ्यांचा परिचय.
प्रत्येक कुटुंबात एक अदृश्य मंत्रिमंडळ असतं. त्याची बैठक कधी भरते, ते कोणालाच माहिती नसतं. पण निर्णय सगळ्यांना कळतात — सहसा तुमच्या आधी.
मंत्रिमंडळाची रचना
संशोधनासाठी आम्ही अनेक कुटुंबांचा अभ्यास केला (म्हणजे लग्नसमारंभांना हजेरी लावली). त्यातून ही रचना स्पष्ट झाली:
- आरोग्यमंत्री: तुम्ही कसेही दिसलात तरी “बारीक झालास” किंवा “सुटलास” यापैकी एक वाक्य त्यांच्याकडे तयार असतं. मधला पर्याय त्यांच्या खात्यात नाही.
- अर्थमंत्री: तुमचा पगार किती आहे, हे त्यांना तुमच्या आईकडून आधीच कळलेलं असतं. तरीही ते विचारतात. उत्तर ऐकल्यावर “हं” म्हणतात. त्या ‘हं’मध्ये एक संपूर्ण अर्थसंकल्प असतो.
- परराष्ट्रमंत्री: “शर्माजींचा मुलगा अमेरिकेत गेला” अशी आंतरराष्ट्रीय घडामोड ते सर्वात आधी पोहोचवतात. शर्माजी कोण, हे कोणालाच माहिती नसतं.
- गृहमंत्री: “लग्नाचं कधी?” हा त्यांचा एकमेव प्रश्न. उत्तर काहीही असलं तरी पुढचा प्रश्न तोच असतो.
सल्ल्यांचे प्रकार
अनुभवी वाचकांना हे प्रकार ओळखीचे वाटतील:
- पूर्वलक्षी सल्ला: “मी आधीच सांगितलं होतं.” (त्यांनी सांगितलं नव्हतं.)
- परस्परविरोधी सल्ला: एकाच संध्याकाळी “स्वतःचा व्यवसाय कर” आणि “सरकारी नोकरी बघ” हे दोन्ही.
- कालबाह्य सल्ला: “आमच्या वेळी आम्ही दहा किलोमीटर चालत शाळेत जायचो.” हा सल्ला तुम्ही ऑफिसच्या लिफ्टमध्ये असतानाही लागू होतो.
पण...
इथे आमचा उपरोध थोडा थांबतो. कारण या मंत्रिमंडळाचं एक गुपित आहे: तुमच्यावर संकट आलं की हेच लोक रात्री दोन वाजता हॉस्पिटलमध्ये पोहोचतात. सल्ला देत, अर्थातच. पण पोहोचतात.
कदाचित सल्ला ही त्यांची काळजी व्यक्त करण्याची एकमेव माहीत असलेली भाषा असावी. फक्त कधीकधी त्या भाषेला उपशीर्षकांची गरज असते.
हा लेख उपरोधिक आहे. यातील पात्रं, संवाद, उत्पादनं आणि आकडे काल्पनिक आहेत; त्यांना बातमी किंवा व्यावसायिक प्रस्ताव समजू नये.
